'Bending Gender' aan de Universiteit Leiden: een campagne met studiepunten

Zes avonden, één aanname

Van 17 oktober tot 19 december 2023 organiseerde Studium Generale Leiden — het algemeen-vormende onderwijsprogramma van de universiteit — de lezingenreeks 'Bending Gender'. Zes sprekers uit filosofie, geschiedenis, psychologie, gender studies en kunst bogen zich over gender, telkens vanuit hun eigen vakgebied. Op papier oogt dat als precies wat een universiteit hoort te doen: een onderwerp van meerdere kanten belichten. Wie de sprekerslijst en de insteek van de reeks bekijkt, ziet echter een reeks die niet begint bij de vraag óf de scheiding tussen biologisch geslacht en gender wetenschappelijk houdbaar is, maar bij de aanname dat die scheiding al vaststaat — en van daaruit verder redeneert.

De sprekers en hun onderwerpen

Filosofe Annemie Halsema opende op 17 oktober met een lezing over het conceptualiseren van sekse, gender en identiteit voorbij de cis/trans-binariteit. Historica Geertje Mak volgde op 31 oktober met de medische en psychologische geschiedenis van genderidentiteit. Psycholoog Lieke Vrouenraets besprak op 14 november de "ethische uitdagingen" in de zorg voor kinderen met genderdysforie — een onderwerp waarover internationaal, na de Cass Review en vergelijkbare evaluaties in Zweden en Finland, allesbehalve consensus bestaat, maar dat hier als vraagstuk van zorgvuldige uitvoering werd gepresenteerd, niet van fundamentele onzekerheid. Genderwetenschapper Maaike Meijer sprak op 28 november over het overstijgen van de man/vrouw-binariteit, Annelies Kleinherenbrink op 12 december over gender in de geneeskunde, en kunstenaar Looi van Kessel sloot op 19 december af met een lezing over drag en kleding als genderexpressie. De reeks eindigde met een theatervoorstelling over mannelijke identiteit.

Wetenschappelijk jasje, activistische aannames

Geen van de zes lezingen vertrok vanuit de kritische internationale literatuur over de zwakke bewijsbasis voor puberteitsremmers en hormonale behandeling bij minderjarigen, of vanuit de vraag of 'gender' als analytische categorie de biologische werkelijkheid van sekse wel recht doet. De reeks presenteert zich als multidisciplinair en academisch, maar bouwt inhoudelijk voort op één specifieke, omstreden stroming binnen de gender studies — zonder een spreker die vanuit een kritisch of biologisch-realistisch perspectief tegenwicht bood.

Niet vrijblijvend, maar met studiepunten

Wat deze reeks onderscheidt van een gewoon avondje cultuur, is de institutionele inbedding. Studium Generale-reeksen in Leiden zijn nadrukkelijk onderdeel van het universitaire onderwijsaanbod: studenten die de lezingen bijwonen en er een reflectieverslag over inleveren, kunnen daarvoor een certificaat krijgen dat meetelt in de vrije keuzeruimte van hun bacheloropleiding. Een reeks die inhoudelijk één kant van een omstreden maatschappelijk debat centraal stelt, wordt zo niet gepresenteerd als opinie of activisme, maar als officieel, punten-waardig universitair onderwijs.

Waarom dit ertoe doet

Universiteit Leiden is geen willekeurige instelling: als oudste universiteit van Nederland en een van de gezaghebbendste van Europa, geeft zij mede de toon aan voor wat als legitieme wetenschappelijke kennis geldt. Wanneer een omstreden ideologisch kader zonder tegengeluid wordt aangeboden binnen het formele curriculum — inclusief studiepunten — verschuift de vraag van 'welke meningen mogen op een universiteit klinken' naar 'welke meningen worden door de universiteit zelf bekroond met credits'. Dat is geen kwestie van vrijheid van meningsuiting, maar van wat een universiteit tot officieel curriculum verheft.

Mark Visser

Redactie