'Heel domme dingen': hoe De Correspondent het genderdebat sluit

Het artikel in één zin

De Correspondent publiceerde op 20 oktober 2025 een column van Valentijn De Hingh, correspondent Populaire cultuur, met als kop: 'Als het over gender gaat, gebruikt de PVV haar gezonde verstand – en zegt vervolgens heel domme dingen' (bron). De titel is ook de conclusie: het oordeel 'dom' staat in de kop voordat de lezer één argument heeft gezien.

Wat er precies staat

De column citeert de genderparagraaf uit het PVV-verkiezingsprogramma: volgens de PVV bestaan er 'slechts twee geslachten: man en vrouw', moet het biologische geslacht in wetten en beleid weer leidend zijn, 'dus geen "x" in het paspoort', en mogen '(transgender) mannen' meedoen aan vrouwensporten en eisen zij toegang tot vrouwentoiletten en -kleedkamers (bron). De Hingh zet daar twee inhoudelijke punten tegenover. Het eerste: de PVV bedoelt transgender vrouwen maar schrijft 'mannen', wat volgens de column op een begripsverwarring berust. Het tweede: de 'x' in het paspoort bestaat volgens de column niet ondanks, maar dankzij natuurlijke variatie in lichamelijke geslachtskenmerken.

Dat tweede punt heeft een wettelijke basis. Artikel 19d van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek bepaalt dat als het geslacht van een kind 'twijfelachtig' is, op de geboorteakte wordt vermeld dat het geslacht niet is kunnen worden vastgesteld (bron). De column erkent zelf dat rechters deze regeling de laatste jaren ook gebruiken voor mensen die zich man noch vrouw voelen, en dat de PVV daar 'best tegen' mag zijn (bron). Daar zit de eigenlijke beleidsvraag: niet of een baby met een onduidelijk geslacht een open registratie krijgt, maar of iemand op grond van genderidentiteit voor een 'x' kan kiezen.

De propagandatechniek: schijnbalans en motiefverwijt

De retorische constructie 'X heeft wel een punt, maar zegt dan toch iets doms' is een effectieve manier om kritiek te neutraliseren zonder haar volledig te weerleggen. Het geeft de schrijver de aura van onpartijdigheid (ik geef toe dat er een kern van waarheid zit) terwijl het oordeel al is geveld.

De column gaat bovendien verder dan een inhoudelijke correctie. De Hingh schrijft dat de PVV 'transgender en non-binaire mensen pesten' wil en 'haat verpakken als gezond verstand' (bron). Over sport, toiletten en kleedkamers zegt de column alleen dat de PVV transvrouwen en transmannen door elkaar haalt; de vraag of transvrouwen in de vrouwencategorie thuishoren, wordt niet behandeld. Wie die vraag stelt, krijgt geen tegenargument maar een motief toegeschreven.

Wat de feiten zeggen

Over medische zorg aan minderjarigen en over sport hebben onderzoekers, overheden en sportbonden de afgelopen jaren wel degelijk vragen gesteld en beleid aangepast:

• De Britse Cass Review (2024) noemt genderzorg voor jongeren een gebied met 'remarkably weak evidence' en schrijft dat er onvoldoende of tegenstrijdig bewijs is over de effecten van puberteitsremming op genderdysforie, psychisch en psychosociaal welzijn, cognitieve ontwikkeling, hart- en vaatrisico en vruchtbaarheid (bron).
• De Zweedse Socialstyrelsen concludeerde in februari 2022 dat de risico's van puberteitsremmers en hormonen voor jongeren onder de 18 op dit moment zwaarder wegen dan de mogelijke voordelen voor de groep als geheel; hormoonbehandeling hoort volgens de dienst binnen onderzoek plaats te vinden en de behandelingen kunnen in uitzonderingsgevallen worden gegeven (bron). Volgens de Cass Review stelde ook de Finse richtlijn uit 2020 uiterste voorzichtigheid voor bij puberteitsremmers voor jongeren onder de 18 (bron).
• Het Verenigd Koninkrijk verbood in december 2024 voor onbepaalde tijd de verkoop en verstrekking van puberteitsremmers via particuliere voorschriften aan jongeren onder de 18 met genderincongruentie of genderdysforie, na advies van de onafhankelijke Commission on Human Medicines (bron).
• In de sport stelde zwembond FINA (nu World Aquatics) in juni 2022 als voorwaarde voor de vrouwencategorie dat transvrouwen geen deel van de mannelijke puberteit hebben doorgemaakt na Tanner-stadium 2 of na hun twaalfde, wat later is (bron). World Athletics besloot in maart 2023 transvrouwen die een mannelijke puberteit hebben doorgemaakt vanaf 31 maart 2023 uit te sluiten van vrouwenwedstrijden voor de wereldranglijst (bron). World Rugby adviseerde in oktober 2020 transvrouwen op internationaal niveau niet in vrouwenrugby te laten spelen, omdat op basis van het beste beschikbare bewijs over testosteronverlaging veiligheid en eerlijkheid niet gegarandeerd konden worden (bron).

Dit zijn geen 'domme' standpunten. Het zijn beleidskeuzes van overheden en sportbonden. Of de PVV ze correct toepast, is een discussie waard. Maar die discussie wegschrijven met 'dom' is iets anders dan haar voeren.

De Correspondent als poortwachter

De Correspondent heeft een bijzondere positie in het Nederlandse medialandschap. Het platform noemt zichzelf 'volledig advertentievrij en onafhankelijk', gefinancierd door zijn leden, en belooft 'diepgravende' verhalen 'voorbij de waan van de dag' (bron). Dat maakt de retorische inzet groter: het oordeel 'dom' komt van een medium dat zich presenteert als het tegendeel van oppervlakkig.

Dat gezag wordt hier ingezet niet om een debat te verhelderen, maar om het te sluiten. Op het punt van de 'x' geeft de column een argument; voor de rest volgt de impliciete boodschap: als jij dit steunt, denk je niet goed na. Dat is geen analyse. Dat is poortwachterij.

Het effect op het debat

Wanneer een gerespecteerd medium kritische vragen over genderbeleid wegzet als 'dom' of als 'haat', kan dat het publieke debat dempen. Wie zorgen heeft over de eerlijkheid van sportcategorieën of over de gevolgen van geslachtsregistratie op basis van genderidentiteit, kan gaan aarzelen die te uiten als zulke zorgen bij voorbaat als onnozelheid of kwade wil worden afgedaan.

Dit is wat propaganda doet: het definieert de grenzen van het respectabele, zodat wie buiten die grenzen treedt, automatisch ongeloofwaardig lijkt. Wie van tevoren weet wie dom en wie slim is, voert geen debat. Die houdt een college.

Conclusie

De kop 'gebruikt haar gezonde verstand – en zegt vervolgens heel domme dingen' is geen analyse. Het is een verdict in één zin. De Correspondent is vrij dat verdict te vellen, en de column heeft een punt over de wettelijke herkomst van de 'x'. Maar lezers mogen weten dat de kop een retorische manoeuvre is, en dat bredere vragen over genderbeleid, zoals over puberteitsremmers en de vrouwencategorie in de sport, in het Verenigd Koninkrijk, in Zweden en bij internationale sportbonden hebben geleid tot herziening van beleid. Dat is niet dom. Dat is actueel.