Eerlijke sport: waarom steeds meer bonden kiezen voor geboortegeslacht

Het fysieke voordeel is blijvend

De mannelijke puberteit levert structurele voordelen op: gemiddeld meer spiermassa en kracht, een groter skelet met langere hefbomen, dichtere botten en een groter hart- en bloedvolume (bron). Onderzoek laat zien dat testosteronsuppressie die voordelen maar beperkt terugdringt. De review van Hilton en Lundberg (2021) vat het samen: het prestatieverschil tussen mannen en vrouwen bedraagt vaak 10 tot 50 procent, afhankelijk van de sport. Bij transgender vrouwen die hun testosteron onderdrukken, nemen spiermassa, spieromvang en kracht na twaalf maanden doorgaans met ongeveer 5 procent af. In een studie die drie jaar volgde, was de dijspier van transgender vrouwen na die drie jaar nog 13 procent groter dan die van transgender mannen vóór hun behandeling (bron).

De bonden draaien bij

• World Rugby (2020) besloot in oktober 2020 dat transgender vrouwen op elite- en internationaal niveau niet in het vrouwenrugby uitkomen, omdat veiligheid en eerlijkheid in contactrugby niet te garanderen zijn. Volgens de berichtgeving was het de eerste internationale sportbond die zo'n regel invoerde (bron).
• World Aquatics (2022), toen nog FINA, liet in de vrouwencategorie alleen nog transgender vrouwen toe die geen deel van de mannelijke puberteit doormaakten voorbij Tanner-stadium 2 of na hun twaalfde (bron), en kondigde een open categorie aan (bron).
• World Athletics en de UCI (2023) volgden met vergelijkbare regels: World Athletics sloot transgender vrouwen die een mannelijke puberteit doormaakten in maart 2023 uit van vrouwenwedstrijden voor de wereldranglijst (bron), de UCI in juli 2023 van alle vrouwenwedstrijden op de internationale kalender (bron).
• Het IOC liet het in november 2021 aan de bonden over om per sport toelatingscriteria te bepalen (bron). In maart 2026 besloot het IOC zelf dat vanaf de Spelen van Los Angeles 2028 alleen biologische vrouwen in de vrouwencategorie uitkomen, vastgesteld met een eenmalige test op het SRY-gen. Het beleid geldt niet voor breedte- en recreatiesport (bron).

De cijfers die het verschil maken

Hoe groot is het verschil concreet? Volgens World Athletics hadden in 2019 ongeveer 10.000 mannen een persoonlijk record op de 100 meter dat sneller was dan de tijd van de regerend olympisch kampioene, en het record van een 15-jarige jongen (10,20 seconden) is sneller dan het wereldrecord bij de vrouwen (10,49). Bij gewichtheffen tillen mannen met hetzelfde lichaamsgewicht en dezelfde lengte ongeveer 30 procent meer dan vrouwen. Bij de springnummers (verspringen, hoogspringen en hink-stap-springen) is het verschil gemiddeld 18 procent, bij baanwielrennen gemiddeld 16 procent (bron). In de topsport zijn dat enorme marges. IOC-voorzitter Kirsty Coventry zei bij het nieuwe beleid: 'Op de Olympische Spelen kunnen zelfs de kleinste marges het verschil maken tussen winst en verlies' (vertaald) (bron). Het gaat ook niet alleen om de top: volgens de review van Hilton en Lundberg zijn de prestatieverschillen tussen mannen en vrouwen bij ongetrainde mensen van vergelijkbare grootte als bij sporters (bron).

Waarom dit geen discriminatie is

De vrouwencategorie bestaat niet omdat vrouwen een identiteit delen, maar omdat ze zonder eigen categorie vrijwel nooit een finale zouden halen (bron). Een beschermde categorie werkt alleen als het toelatingscriterium aansluit bij de reden van bescherming: het biologische verschil. Een open categorie staat voor iedereen open; de vrouwencategorie is de uitzondering die bescherming biedt.

De Nederlandse situatie

NOC*NSF laat het beleid aan de sportbonden over. Voor de breedtesport adviseerde de sportkoepel de bonden eerder om inclusie als uitgangspunt te nemen. In oktober 2025 volgde een handreiking voor de nationale topsport. Volgens NOC*NSF wijst een systematische review van de Erasmus Universiteit erop dat er ook na transitie en testosteronverlagende behandeling mogelijk een prestatievoordeel blijft, en kan deelname van transvrouwen op het hoogste nationale niveau een eerlijke vrouwencompetitie in de weg staan. Of dat zo is, verschilt volgens de handreiking sterk per sport, en elke bond mag daarvoor zelf richtlijnen vaststellen (bron). Een eerlijk gesprek hierover is geen uitsluiting van wie dan ook: sporten kan iedereen, maar de vrouwencategorie verdient een helder biologisch criterium.

Wat een eerlijk beleid zou zijn

Het model dat internationaal terrein wint is even simpel als inclusief: een beschermde vrouwencategorie op basis van geboortegeslacht, en een open categorie waarin iedereen welkom is. De UCI noemde de mannencategorie bij internationale masterswedstrijden bijvoorbeeld om tot 'Men/Open', waarin iedereen die niet aan de voorwaarden voor de vrouwencategorie voldoet zonder beperking mag starten (bron). Zo hoeft niemand van sport te worden uitgesloten en blijft de competitie voor vrouwen eerlijk en veilig. Nederlandse bonden die deze keuze blijven uitstellen, schuiven een principiële beslissing af op scheidsrechters, vrijwilligers en de meisjes zelf. Duidelijke landelijke richtlijnen zouden sporters, clubs én transgender deelnemers meer zekerheid geven.