India schrapt zelfidentificatie: medische commissie moet transgenderstatus voortaan beoordelen

Zeven jaar nadat India in de Transgender Persons (Protection of Rights) Act van 2019 het recht op een zelfervaren genderidentiteit vastlegde, heeft het land dat recht weer uit de wet gehaald. De Lok Sabha nam de wijzigingswet op 24 maart 2026 aan, de Rajya Sabha een dag later (bron). President Droupadi Murmu tekende de wet op 30 maart (bron).

Van eigen verklaring naar medische commissie

Onder de wet van 2019 was een transgendercertificaat een administratieve zaak: wie het wilde hebben, vroeg het aan bij de districtsmagistraat en kreeg het zonder medisch onderzoek. Volgens het nationale portaal voor transgender personen waren er kort na de indiening van het wetsvoorstel, half maart 2026, 32.424 van zulke certificaten en identiteitskaarten uitgegeven (bron). De wijziging schrapt artikel 4, lid 2, waarin het recht op een zelfervaren genderidentiteit stond. De districtsmagistraat geeft een certificaat nu pas af na de aanbeveling van een medische commissie onder leiding van een Chief Medical Officer of diens plaatsvervanger, aangewezen door de centrale overheid, een deelstaat of een unieterritorium, en kan daarbij andere medische deskundigen raadplegen (bron). Wat eerst een administratieve formaliteit was, is nu een medische toets met een instantie ertussen.

Wie een geslachtsveranderende operatie ondergaat, moet voortaan een nieuw certificaat aanvragen, waar dat eerst een mogelijkheid was. Het ziekenhuis moet de gegevens van zo'n operatie doorgeven aan de districtsmagistraat (bron).

Een veel smallere definitie

Minstens zo ingrijpend is de vraag wie nog onder de wet valt. De wet van 2019 noemde iedereen transgender wiens gender niet overeenkomt met het bij de geboorte toegewezen geslacht, met transmannen, transvrouwen en genderqueer personen als aparte categorieën. De nieuwe definitie beperkt zich tot mensen met een sociaal-culturele identiteit als kinner, hijra, aravani, jogta of eunuch, mensen met een aangeboren variatie in de geslachtskenmerken en mensen die onder dwang een transgenderidentiteit kregen opgelegd (bron). De wet zegt er uitdrukkelijk bij dat mensen met "self-perceived sexual identities" er niet onder vallen en er ook nooit onder vielen (bron).

Argumenten van de regering

In de toelichting bij het wetsvoorstel schrijft de regering dat de wet bedoeld is voor wie "om biologische redenen, buiten eigen schuld en eigen keuze" ernstig sociaal wordt uitgesloten (vertaald). De oude, "vage" definitie maakte het volgens de toelichting onmogelijk vast te stellen wie de onderdrukte groep is voor wie de voordelen van de wet bedoeld zijn, en de status mag niet te verkrijgen zijn op grond van persoonlijke keuze of een geclaimde zelfervaren identiteit (bron). Daarmee erkent de wetgever impliciet een probleem dat critici van zuivere zelfidentificatie in westerse landen al langer aankaarten: een systeem zonder enige onafhankelijke toets is moeilijk te onderscheiden van een systeem zonder criterium.

Kritiek: pathologisering en strijd met eerdere rechtspraak

Transgenderactivisten in India zijn scherp. Zij stellen dat de wijziging ingaat tegen de NALSA-uitspraak van het Indiase Hooggerechtshof uit 2014, die het recht erkende om het eigen gender zelf te bepalen, en dat iemand zijn identiteit nu moet bewijzen (bron). Een groep zorgprofessionals, onder wie artsen, psychiaters en endocrinologen, noemde de voorgestelde wijzigingen in een gezamenlijke verklaring "scientifically inaccurate, medically unsound, and incompatible with contemporary standards of transgender healthcare" (bron).

Op 4 mei 2026 nam het Indiase Hooggerechtshof verzoekschriften tegen de wet in behandeling en verwees de zaak naar een kamer van drie rechters (bron). Het hof weigerde de wet in afwachting daarvan op te schorten (bron).

Waarom dit verder reikt dan India

Het Indiase debat draait om dezelfde vraag die ook in Nederland en de rest van Europa speelt: mag een juridische status volledig op een eigen verklaring rusten, of hoort daar een vorm van onafhankelijke toetsing bij? Dat een land dat zelfidentificatie in 2019 in de wet zette er zeven jaar later op terugkomt, laat zien dat die keuze niet onomkeerbaar is. Voor wie stelt dat een medische toets bij geslachtsregistratie per definitie achterhaald of discriminerend is, is India een tegenvoorbeeld: een grote democratie koos er bewust voor terug te komen op een systeem zonder enige toets.

Sinds mei van kracht

De wet is op 25 mei 2026 in werking getreden (bron). Volgens een rapport van het Vidhi Centre for Legal Policy kunnen de deelstaten met eigen uitvoeringsregels nog bepalen hoe de aanvraag van een certificaat in de praktijk verloopt (bron). Hoe streng de toetsing uitpakt, moet dus nog blijken.