India schrapt zelfidentificatie: medische commissie moet transgenderstatus voortaan beoordelen

Zeven jaar nadat India als een van de eerste grote democratieën zelfidentificatie in de wet vastlegde, is diezelfde wet alweer teruggedraaid. Het Indiase parlement nam eind maart 2026 een wijziging aan van de Transgender Persons (Protection of Rights) Act uit 2019, die een verklaring op eigen gezag verving door verplichte toetsing door een medische commissie. President Droupadi Murmu zette op 30 maart haar handtekening eronder.

Van eigen verklaring naar staatscommissie

De wet uit 2019 liet iedereen die zich als transgender identificeerde een certificaat aanvragen bij de districtsmagistraat, zonder medische keuring als voorwaarde. Dat principe verdwijnt nu. De wijziging schrijft voor dat elke staat en unie-territorium een medische commissie instelt die een aanvraag inhoudelijk moet beoordelen voordat er een certificaat komt. Een districtsmagistraat kan bovendien aanvullend onderzoek eisen in plaats van het certificaat automatisch af te geven. Wat eerst een administratieve formaliteit was, is nu een medische toets met een instantie ertussen.

Argumenten van de regering

De Indiase regering motiveert de wijziging met het voorkomen van misbruik: zonder enige toets, zo is de redenering, is niet te controleren of voordelen en voorzieningen die aan de transgenderstatus zijn gekoppeld terechtkomen bij wie ze zijn bedoeld. Daarmee erkent de wetgever impliciet een probleem dat critici van zuivere zelfidentificatie in westerse landen al langer aankaarten: een systeem zonder enige onafhankelijke toets is moeilijk te onderscheiden van een systeem zonder criterium.

Kritiek: pathologisering en strijd met eerdere rechtspraak

Mensenrechtenorganisaties en transgender-belangengroepen in India zijn scherp. Zij stellen dat de wijziging ingaat tegen de uitspraak van het Indiase Hooggerechtshof uit 2014 (de NALSA-uitspraak), die zelfidentificatie juist als grondrecht erkende, en dat verplichte medische keuring transgender-zijn opnieuw tot een medisch af te vinken diagnose maakt in plaats van een kwestie van eigen verklaring. Medische beroepsorganisaties noemden de eis in het publieke debat "wetenschappelijk onnauwkeurig" en niet in lijn met hedendaagse zorgstandaarden.

Waarom dit verder reikt dan India

Het Indiase debat draait om dezelfde vraag die ook in Nederland en de rest van Europa speelt: mag een juridische status volledig op een eigen verklaring rusten, of hoort daar een vorm van onafhankelijke toetsing bij? India is niet het eerste land dat aan zelfidentificatie sleutelt, maar wel een van de grootste: met naar schatting meer dan twee miljoen transgender inwoners raakt de wetswijziging direct een grote groep. Dat een land dat zelfidentificatie relatief recent in de wet zette het nu weer terugdraait, ontkracht het argument dat een medische toets bij geslachtsregistratie automatisch een achterhaald of discriminerend idee is: een grote, diverse democratie koos er bewust voor terug te komen op een systeem zonder enige toets.

Nog niet in werking

De wet moet nog centraal worden uitgevoerd voordat de medische commissies daadwerkelijk aan het werk gaan; de precieze samenstelling en werkwijze van die commissies per staat is nog niet overal vastgelegd. Hoe streng de toetsing in de praktijk uitpakt, en of ze uniform wordt toegepast in een land met 28 staten en acht unie-territoria, moet dus nog blijken.