Van 'moeder' naar 'zwangere persoon': taal als beleidsinstrument

Wat er verandert

In zorg- en beleidsteksten duiken nieuwe termen op: 'zwangere personen' in plaats van zwangere vrouwen, 'ouder die borstvoeding geeft', 'mensen met een baarmoederhals'. Een overzichtsartikel van Gribble en collega's in Frontiers in Global Women's Health (2022) beschrijft dit als een trend om woorden als 'vrouwen' en 'moeders' te schrappen uit teksten over voortplanting; die trend is het sterkst in de Engelstalige wereld, maar wordt steeds vaker ook elders toegepast (bron). De bedoeling klinkt sympathiek: niemand uitsluiten. Maar de optelsom is dat het woord 'vrouw' verdwijnt uit teksten die juist óver vrouwen gaan.

Waarom taal ertoe doet

Taal is niet neutraal. Wie 'vrouw' vervangt door 'persoon met een baarmoeder', accepteert impliciet de stelling dat vrouw-zijn een identiteit is die losstaat van het lichaam — precies het punt waarover het maatschappelijke debat nog volop gaande is. De taalwijziging loopt zo vooruit op een conclusie die nooit democratisch is vastgesteld.

• Begrijpelijkheid: vrouwengezondheid (menstruatie, zwangerschap, overgang, baarmoederhalskanker) vraagt om heldere doelgroepcommunicatie. Volgens Gribble en collega's lopen jongeren, laaggeletterden, mensen met een verstandelijke beperking en mensen die niet in hun moedertaal worden aangesproken meer risico om zulke geslachtsneutrale termen verkeerd te begrijpen (bron). Een systematische review uit 2026 vond onvoldoende bewijs om zulke taal overal in de vrouwenzorg in te voeren, en aanwijzingen dat vrouwen die niet transgender zijn haar slecht begrijpen of aanvaarden (bron).
• Asymmetrie: opvallend genoeg gebeurt dit veel minder met taal over mannen; ook Gribble en collega's stellen vast dat het ontgeslachtelijken van taal over mannen minder vaak voorkomt (bron).
• Chilling effect: wie de nieuwe termen niet overneemt, riskeert het verwijt van onwelwillendheid. Zo verschuift een open debat naar taalpolitie.

Voorbeelden uit de praktijk

Het bekendste voorbeeld is de cover van het medische tijdschrift The Lancet van eind september 2021, met het citaat 'Historically, the anatomy and physiology of bodies with vaginas have been neglected', waarin het woord 'vrouwen' was vervangen door 'bodies with vaginas' (bron). Na veel kritiek bood hoofdredacteur Richard Horton op 27 september 2021 zijn excuses aan lezers die zich gekwetst voelden; het blad had volgens hem de indruk gewekt 'that we have dehumanised and marginalised women' (bron). Dichter bij huis gebruikte het ministerie van OCW een interne taalgids die onder meer alternatieven gaf voor 'dames en heren'. Kamerlid Keijzer stelde er in april 2026 vragen over, ook over het schrappen van 'Moederdag' en 'Vaderdag'. Volgens de antwoorden van staatssecretaris Tielen van 22 mei 2026 is de gids niet langer in gebruik, is de digitale versie niet meer te raadplegen en gaan de geplande herzieningen niet door (bron). In beide gevallen kwam de correctie pas na publieke kritiek.

Wie beslist hier eigenlijk over?

De OCW-taalgids is ambtelijk opgesteld als hulpmiddel voor medewerkers: één medewerker begeleidde de ontwikkeling, zo'n 30 tot 35 collega's lazen mee en er werd expertise gebruikt van externe adviseurs, onder wie ECHO Expertisecentrum Diversiteitsbeleid. Op de vraag of mensen die hun vader of moeder hebben verloren was gevraagd of zij het eens zijn met het schrappen van 'Moederdag' en 'Vaderdag', antwoordde de staatssecretaris: 'Nee.' (bron) Toch vormen zulke gidsen de facto beleid: ze bepalen hoe de overheid haar burgers aanspreekt. Een pluriforme samenleving mag verwachten dat zulke keuzes transparant worden gemaakt en dat gewone woorden — moeder, vrouw, meisje — niet stilzwijgend worden afgeschaft.

Onze positie

Respectvolle omgang met iedereen, inclusief transgender personen, kan prima samengaan met precieze taal. 'Vrouwen en transmannen die zwanger zijn' is accuraat en sluit niemand uit. Het schrappen van 'vrouw' doet dat wél — voor de helft van de bevolking. Instellingen die hun taal willen moderniseren, zouden dat in de openbaarheid moeten doen: leg voor aan wie het aangaat, weeg de gevolgen voor begrijpelijkheid en zichtbaarheid, en kies dan pas. Taal van iedereen verander je niet per memo.