X in het paspoort: UWV registreert zwangerschap als orgaandonatie

Het voorbeeld: de bureaucratie kan er niets mee

In februari 2026 tekende OneWorld het verhaal op van Sam Veeman (30), die een X als geslachtsregistratie heeft; in juli 2026 plaatste OneWorld het artikel opnieuw. Toen Veeman in 2024 door de zwangerschap ziek thuis kwam te zitten, kon het UWV die zwangerschap niet goed registreren: in de systemen van het UWV kunnen alleen vrouwen ziek worden als gevolg van zwangerschap. Woordvoerder Judith Oost Lievense van het UWV: 'In onze systemen is het helaas nog niet mogelijk om mensen met een X te registreren als "ziek als gevolg van zwangerschap". Daarom registreren wij dat nu als "ziek als gevolg van orgaandonatie".' Volgens het UWV is er een soortgelijk proces voor zwangerschaps- en bevallingsverlof van mensen die niet als vrouw geregistreerd staan, en spreken de wetten die bepalen wie recht heeft op een uitkering nog over 'vrouwelijke rechthebbenden' (bron).

Hoe het verhaal wordt gebracht

De teneur van het artikel: systemen en formulieren van organisaties kennen alleen V en M en kunnen niets met een X. Het artikel noemt organisaties die geslacht niet meer registreren of een derde optie hebben toegevoegd, zoals Triodos Bank, Bol.com en IKEA. Oud-Kamerlid Lisa van Ginneken (D66) zegt dat de kosten geen reden zouden moeten zijn om de X niet toe te voegen; haar wetsvoorstel moet het mogelijk maken een X bij de gemeente aan te vragen in plaats van via de rechter (bron). De oplossing is in dit frame steeds dezelfde: meer aanpassing, meer categorieën, tot elke administratie de genderidentiteit volgt in plaats van het geslacht.

Wat het voorbeeld werkelijk laat zien

Draai het frame eens om. Waarom koppelt het UWV ziekte door zwangerschap aan de registratie 'vrouw'? Omdat zwangerschap een sekse-gebonden werkelijkheid is: alleen mensen van het vrouwelijk geslacht kunnen zwanger worden. Het UWV gebruikt het geslacht uit de Basisregistratie Personen onder meer voor het recht op een zwangerschapsuitkering, de toets op ontslag en arbeidsmarktonderzoek (bron). Wie de sekseregistratie vervangt door een X, knipt precies de informatie weg waar die rechten aan hangen. Het UWV zag dat zelf al in 2023 aankomen: bij een X zou het moeten terugvallen op de eerdere geslachtsaanduiding of zelf moeten vaststellen wat het biologische geslacht van iemand is, en het stelde dat de registratie van het biologische geslacht en van genderidentiteit niet vermengd moet worden (bron). Het systeem 'faalt' dan niet: het doet exact wat ervan gevraagd werd, namelijk niet meer weten wat iemands geslacht is.

• Zorg: wie bij de gemeente als vrouw staat ingeschreven, krijgt automatisch een uitnodiging voor het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker en borstkanker. Wie als man of met een X staat ingeschreven en een baarmoeder of borstweefsel heeft, krijgt die uitnodiging niet automatisch en moet zich zelf aanmelden (bron, bron).
• Verlof: zwangerschaps- en bevallingsregelingen zijn sekse-gebonden. Klanten met de geslachtsvermelding 'onbekend' werden bij het UWV in 2023 al handmatig behandeld (bron); hoe foutgevoelig dat is, laat het geval-Veeman zien.
• Verzekering: volgens de zorgverzekeraars is het zorgverzekeringssysteem ingericht op het onderscheid tussen mannen en vrouwen, met de risicoverevening als wezenlijk onderdeel (bron).

De propagandaslag: het gevolg wordt het argument

Het opmerkelijke is hoe dit incident wordt ingezet. De registratiewijziging veroorzaakt een probleem, en dat probleem wordt vervolgens aangevoerd als bewijs dat organisaties hun systemen nog verder moeten aanpassen. In het artikel wordt de vraag niet gesteld die elke systeembeheerder zou stellen: was de wijziging zelf wel verstandig, en voor hoeveel mensen lossen we hier eigenlijk wat mee op, afgewogen tegen de gevolgen voor iedereen? Volgens het ministerie van Binnenlandse Zaken gaat het om rond de 330 mensen met een X (bron).

Wie betaalt de rekening

De persoon in kwestie is er intussen niet beter van geworden. Veeman wist niets van de registratie als orgaandonatie, wat volgens OneWorld voor veel stress en onduidelijkheid zorgde: 'Ik voerde op een gegeven moment bijna elke week het gesprek dat ik geen orgaan had gedoneerd en dat ik niet snapte wat er aan de hand was' (bron). Dat is de tragiek van dit beleid: het belooft erkenning via de administratie, maar levert bureaucratische verwarring op, juist voor de kleine groep die het moest helpen. En voor alle anderen wordt de administratie onbetrouwbaarder: als 'geslacht' alles kan betekenen, moet elk sekse-gebonden recht per geval worden vastgesteld.

Conclusie

Dit is geen verhaal over een onhandig UWV-systeem; het is een verhaal over wat er gebeurt als administratie de biologie moet ontkennen. Een zwangerschap die als orgaandonatie wordt geregistreerd, is geen implementatiefout van de inclusie, maar de logische uitkomst van een registratiebeleid dat de enige relevante variabele heeft geschrapt. Het frame 'de systemen moeten nog wennen' verhult de echte les: sekse is geen invulveld naar keuze, maar informatie waar rechten en zorg van afhangen.