Zelfidentificatie in de wet: waarom de Transgenderwet vastliep

Wat regelde het voorstel?

Sinds 1 juli 2014 kan iedere Nederlander van 16 jaar of ouder het geslacht in de geboorteakte laten wijzigen. Daarvoor is een verklaring van een aangewezen arts of psycholoog nodig, waaruit blijkt dat de overtuiging tot het andere geslacht te behoren duurzaam is (bron). Het wetsvoorstel Wijziging Transgenderwet (35825), in mei 2021 ingediend, wilde die verklaring schrappen: wie het geslacht wilde wijzigen, zou dat schriftelijk melden bij de gemeente en de overtuiging na ten vroegste vier en ten laatste twaalf weken in persoon bevestigen. Ook zou de leeftijdsgrens van 16 jaar verdwijnen; voor kinderen jonger dan 16 zou de rechtbank de wijziging kunnen gelasten, op verzoek van de wettelijke vertegenwoordiger (bron).

De bezwaren

Critici wijzen op een principieel punt: de registratie van geslacht is geen privéaangelegenheid maar een juridisch feit waar rechten en voorzieningen aan hangen.

• Vrouwenvoorzieningen: in de internetconsultatie uitten burgers en organisaties de zorg dat het schrappen van de deskundigenverklaring tot onveilige situaties voor vrouwen kan leiden, bijvoorbeeld in kleedkamers, wellnesscentra, de vrouwenopvang en vrouwengevangenissen (bron). Het kabinet antwoordde dat het geen verband ziet tussen oneigenlijk gebruik van vrouwenvoorzieningen en het wijzigen van de geboorteakte, dat het voorstel niets verandert aan plaatsing in detentie, opvang en sport, en dat de Dienst Justitiële Inrichtingen, het COA en de vrouwenopvang geen gevallen van misbruik kenden (bron).
• Betekenis van registratie: als iedereen zonder toets kan wijzigen, verliest de registratie haar informatieve waarde — waarom dan nog registreren?
• Minderjarigen: het schrappen van de leeftijdsgrens staat volgens critici op gespannen voet met de groeiende internationale terughoudendheid rond genderbeslissingen bij kinderen.

Hoe het voorstel vastliep

De Tweede Kamer begon op 27 en 28 september 2022 aan het plenaire debat, maar rondde de behandeling niet af. Op 7 september 2023 verklaarde de Kamer het voorstel controversieel (bron). In april 2024 dienden Van Vroonhoven en Diederik van Dijk een motie in die de regering vroeg het wetsvoorstel binnen een maand in te trekken (bron); de Kamer nam die op 23 april 2024 aan. Omdat intrekking uitbleef, vroeg een nieuwe motie van Diederik van Dijk c.s. de regering de eerdere motie alsnog uit te voeren (bron). Een wetgever die zichzelf serieus neemt, organiseert de tegenspraak over zo'n voorstel vóóraf, niet achteraf.

Internationale context

Ook in het Verenigd Koninkrijk liep zelfidentificatie vast. Het Schotse parlement nam de Gender Recognition Reform (Scotland) Bill aan, maar de Britse regering hield die in januari 2023 met een beroep op sectie 35 van de Scotland Act tegen, omdat de wet volgens Alister Jack, de Britse minister voor Schotland, nadelige gevolgen zou hebben voor de Britse gelijkebehandelingswetgeving (bron). Kort daarna, op 24 januari 2023, werd een voor twee verkrachtingen veroordeelde transgender persoon in Schotland in de vrouwenafdeling van het gevangeniswezen opgenomen en twee dagen later naar de mannenafdeling overgeplaatst; volgens de Scottish Prison Service kwam die persoon daar niet in contact met andere gevangenen (bron). Op 16 april 2025 oordeelde het Britse Hooggerechtshof dat 'sex', 'man' en 'woman' in de Equality Act 2010 verwijzen naar biologisch geslacht; transgender personen blijven wel beschermd tegen discriminatie (bron).

Wat een zorgvuldig alternatief zou zijn

Er is een middenweg tussen 'alles bij het oude' en volledige zelfidentificatie. Denk aan: het behouden van een lichte, onafhankelijke toets die de duurzaamheid van de wens vaststelt; het handhaven van de leeftijdsgrens van 16 jaar; en het expliciet regelen — in plaats van openlaten — hoe juridische geslachtswijziging zich verhoudt tot vrouwensport, gevangeniswezen en opvang. Zo'n regeling neemt transgender personen serieus én beschermt de categorie waar vrouwenrechten aan hangen.

Stand van zaken

Op 8 april 2025 nam de Kamer de tweede motie aan. Het kabinet besloot op 30 juni 2025 daaraan gehoor te geven, en de staatssecretaris ondertekende op 11 augustus 2025 de brief waarmee het wetsvoorstel werd ingetrokken (bron). Doordat geen digitale versie was meegestuurd, werd die brief pas in januari 2026 gepubliceerd; volgens het kabinet was het voorstel met de brief van augustus 2025 wel ingetrokken (bron). Door de intrekking bleven de deskundigenverklaring en de leeftijdsgrens van 16 jaar uit de Transgenderwet van 2014 bestaan. De les: wetgeving die de categorie 'geslacht' herdefinieert raakt aan de rechten van anderen — en verdient een open, feitelijk debat in plaats van het frame dat elke kritiek 'transfoob' zou zijn.

Het juridische dossier over de Transgenderwet en zelf-identificatie staat op zelfidentificatie.nl.